Hemelrente in Gouden Eeuw aansporing om geld voor armenzorg te werven

27-05-2019

13.45

Aula

"... geen beter renten"

G.F. Hooijer

prof.dr. T.N.M. Schuyt, dr. G.J. Buijs

Faculteit der Sociale Wetenschappen

Sociale wetenschappen

Promotie

In de Gouden Eeuw was hemelrente een beloning in het hiernamaals voor wie liefdadige giften aan armen schonk. Een gangbare wetenschappelijke verklaring stelt dat aan deze schenkingen met name eigenbelang ten grondslag lag. George Hooijer plaatst een vraagteken bij deze verklaring en toont aan dat eigenbelang níet het voornaamste motief is om liefdadig te geven.

Hooijer onderzocht wat de betekenis en de maatschappelijke functie was van het gebruik van het begrip hemelrente in de zeventiende en achttiende eeuw. Daarbij keek hij ook naar de functie van het publiekelijk vermelden van de aard van de schenking, het geefmotief én de naam van de schenker. Hooijer zoomt in op de motieven en mechanismen om vrijwillig te geven. Dat is niet alleen tussen 1600 en 1800, maar ook in de huidige tijd actueel. Altruïsme, eigenbelang en wederkerigheid zijn kernwoorden in de wetenschappelijke literatuur over geefgedrag.

Hooijer komt tot de conclusie dat, hoewel eigenbelang zeker een rol speelt, hemelrente met name dient als aansporing tot het continu geven voor armenzorg. Daarmee is hemelrente eerst en vooral een communicatiemiddel dat niet alleen vanuit kerkelijke zijde, maar ook vanuit de overheid wordt ingezet om de geldwerving in stand te blijven houden. Het gebruik van godsdienstige termen hoort in de samenleving van de zeventiende en achttiende eeuw tot de taal van alledag. Daarmee gaat het om een algemeen belang, náást het individuele belang.

Meer informatie over het proefschrift in DARE