Trump is zelf de ultieme trol

Docent Persuasieve communicatie bij Communicatiewetenschap Ivar Vermeulen doet veel onderzoek naar effecten van onbetrouwbare informatie, waaronder nepnieuws. Hij verdiept zich in hoe we naar onbetrouwbare social mediaberichten kijken en waarom we bepaalde leugens wel of niet geloven. Onder andere aan de hand ’s werelds meest omstreden persoon in de discussie over ’Fake News’, Donald Trump, proberen we te achterhalen wat dit fenomeen precies inhoudt en hoe we hier tegen in kunnen gaan.

23-10-2018 | 14:12

“We moeten de mensen meer mediawijsheid meegeven.”

Ministers moeten er in Nederland nog hun ontslag voor indienen, maar in de Verenigde Staten kan je dagelijks een Tweet met ongefundeerde feiten en verdachtmakingen verwachten van President Trump. Hoe kan het toch dat zijn achterban dit blijft geloven? “Trump gedraagt zich eigenlijk als een klassieke internettroll,” aldus Vermeulen. “Het kan hem weinig schelen of wat hij zegt op waarheid berust of niet, zo lang voor- en tegenstanders maar rollebollend over straat gaan. Zo houdt hij de polarisatie in stand die hem het presidentschap heeft opgeleverd, en leidt hij onze aandacht af van hem minder prettige onderwerpen. Er is nog niet veel onderzoek naar gedaan dus het is vooralsnog speculatief, maar wij vermoeden dat zelfs Trump’s grootste aanhangers bepaald Fake News niet echt geloven. Het gaat meer om de gedachte achter de uitspraak, en om het uiten van loyaliteit.”

“Trump neemt geen verantwoordelijkheid voor wat hij zegt”

Het is voor het eerst dat een President van Amerika zichzelf niet aansprakelijk lijkt te stellen voor zijn eigen uitspraken “Als Obama iets onwaars zei dan was het vaak een groot schandaal. Bij president Trump accepteren we inmiddels dat hij impulsief is en dat we zijn uitspraken met een korreltje zout moeten nemen. ”

‘Fake News’ fabrieken
Het gouden tijdperk van ‘Fake News’ lijkt te zijn begonnen met de campagne ten tijde van de Brexit. “Bedrijven als Cambridge Analytica vonden uit dat het heel effectief is om mensen heel specifiek te benaderen met nepnieuws.” Omdat er behoefte ontstond aan ‘Fake News’ werd er een markt gecreëerd, vertelt Vermeulen. “Er blijken zelfs ‘Fake News’ fabrieken te zijn: vanuit het dorp Veles in Macedonië werden meer dan honderd pro-Trump websites beheerd, boordevol Fake Newsberichten.” Vermeulen vertelt over een recent onderzoek waaruit blijkt dat ‘Fake News’ zich ook sneller verspreidt via social media dan gewoon nieuws. ‘Fake News’ is vaak spectaculairder en meer engaging dan gewoon nieuws. Hierdoor lezen en delen mensen het meer op diverse social media.

Wat nu?
Dus de onware berichten verspreiden zich sneller en worden meer gelezen dan gewoon nieuws, een gevaarlijke situatie. Wat te doen? “Je ziet al dat mensen veel minder dingen ‘liken’ en verspreiden dan vroeger, en dat mensen al ‘media savvy’er zijn dan vroeger en bijvoorbeeld niet snel nepprofielen accepteren als vriend.” Maar het gaat niet alleen over het publiek. “Ook de platforms moeten keuzes maken. Die hebben tot nu toe achterover gezeten en geen verantwoordelijkheid genomen over de content die via hun kanalen wordt verspreid.” Het lijkt erop dat Twitter, Facebook en YouTube daar inmiddels wel mee bezig zijn. “Maar het is heel moeilijk om de grens tussen opschonen en censuur te vinden. Met bijvoorbeeld geautomatiseerde censuur doe je toch een stap in de richting van ‘The Circle’ uit en dat is het laatste wat je wilt.” Dus wat blijft er dan nog over? “Bewustwording? Net zoals we kinderen duidelijk maken dat reclame niet altijd waar is, en bedoeld is om invloed op ze te hebben, lijkt het me ook een goed idee als we sociale mediagebruikers duidelijk maken dat voor veel online “nieuws” hetzelfde geldt. Dat zulk nieuws ook vaak niet waar is, en bedoeld is om mensen te beïnvloeden. Net als reclamevoorlichting er is om mensen mediawijsheid mee te geven zou ik ook willen dat er gerichte social media voorlichting is.” Maar dat alleen is niet genoeg volgens Vermeulen.” Wij als communicatiewetenschappers moet nauw met computerwetenschappers gaan samenwerken om tools te maken die gebruikers inzicht kunnen geven in de kwaliteit van online berichtgeving. Zodat niet alleen de likes en shares de invloed van een bericht bepalen, maar ook andere en wellicht soms objectievere maatstaven van belang en kwaliteit.” 

 Lees meer over de opleiding Communicatiewetenschap op vu.nl/communicatiewetenschap