Thema's

Het onderzoek van het ISR is georganiseerd rondom vier inhoudelijke thema's, elk geleid door een themaleider.

Ronald van Steden
Ronald van Steden
, Themaleider Veerkrachtig bestuur

Welke factoren zijn lokaal tot internationaal van invloed op maatschappelijke en bestuurlijke veerkracht? In welke mate zijn bestuurlijke systemen zelf van invloed op maatschappelijke veerkracht? Laat maatschappelijke veerkracht zich effectief besturen?

Het onderzoek
Veerkracht is een belangrijk begrip in turbulente tijden van sociale veranderingen, denk bijvoorbeeld aan de vluchtelingencrisis of de aanslagen in Brussel en Parijs. In hoeverre zijn onze overheidsinstanties in staat adequaat te reageren op dergelijke verstoringen van het sociale systeem? En, in hoeverre en onder welke omstandigheden kan een maatschappij terugveren, zich aanpassen aan de nieuwe situatie of zich beter toerusten om volgende veranderingen te doorstaan?

Binnen het thema ‘Veerkrachtig Bestuur’ onderzoeken wij of maatschappelijke veerkracht zich effectief laat besturen. We onderzoeken op lokaal, nationaal en internationaal niveau welke factoren van invloed zijn op maatschappelijke en bestuurlijke veerkracht en in welke mate bestuurlijke systemen zelf van invloed zijn op maatschappelijke veerkracht. In hoeverre is 'veerkrachtig bestuur' nodig en wat betekent dat dan? Daarnaast richten onze conceptuele verkenningen zich enerzijds op het twijfelachtige karakter van maatschappelijke veerkracht en anderzijds op het veelbelovende karakter van een veerkrachtig bestuur. Dit gezien de wenselijkheid van een veerkrachtig sociaal systeem zonder meer dubbelzinnig is, denk bijvoorbeeld aan de Apartheid in Zuid-Afrika.

Relevante onderzoeksvragen

  • Wat betekent burgerschap onder condities van veerkrachtig bestuur en hoe kan veerkrachtig burgerschap worden bevorderd?
  • Veerkrachtig bestuur verwijst naar specifieke betrokkenheid van 'gemeenschappen' in de besturing van de samenleving. Over welke gemeenschappen hebben we het dan? Hoe die betrokkenheid vorm te geven? Welke werkwijzen, competenties en waarden zijn daarbij van belang?
  • Hoe komen we tot een vorm van governance die de veerkracht van samenlevingen met name in tijden van transitie kan versterken? Hoe zorgen we daarbij voor een bestuurlijk vermogen dat zelf veerkrachtig genoeg is om de stormen van verandering te doorstaan? Welke waarden en institutionele arrangementen zijn hierbij cruciaal?

Projecten en publicaties

Kenniswerkplaats Veiligheid en Veerkracht

  1. Rapport De praktijk en werkbeleving van brandweervrijwilligers in Nederland
  2. Rapport 'Functionele onveiligheidsgevoel in het ov'


Expertiselab Resilient Identities
Project bureau Zend-Uit

Contact
Prof. dr. Ronald van Steden (r.van.steden@vu.nl)

Halleh GhorashiHalleh Ghorashi, themaleider Veerkracht, diversiteit en inclusie

In een tijd van toenemende (polariserende) diversiteit en ongelijkheid, welke factoren faciliteren veerkracht en welke juist niet? Hoe kunnen organisaties en de maatschappij bijdragen aan inclusie?

Het onderzoek
De recente discussies rondom vluchtelingen en Europa leggen simultane processen bloot van enerzijds toenemende betrokkenheid van burgers met vluchtelingen, en anderzijds een opstelling om vluchtelingen vooral buiten de Europese grenzen te houden. Het begrip veerkracht kan zowel duiden op het vermogen om het bestaande in stand te houden als op het vermogen om te veranderen.

Op het kruispunt van sociale continuïteit en verandering ontstaan diverse belangen, ideeën en toekomstbeelden die met elkaar concurreren of zelfs conflicteren. In deze context biedt veerkracht perspectief om na te denken over alternatieven voor de toenemende polarisatie en ongelijkheid in de wereld.

Binnen het thema Veerkracht, diversiteit en inclusie bestuderen we deze gelaagde processen en doen we onderzoek naar de condities op diverse niveaus (micro, meso en macro) die kunnen bijdragen aan een duurzaam alternatief voor de groeiende maatschappelijke spanningen en onzekerheden.

Relevante onderzoeksvragen

  • Wat faciliteert de capaciteit van individuen om veerkrachtige burgers te zijn? Wat zijn de levensstrategieën om veerkrachtiger te handelen in een omgeving van groeiende ongelijkheid en polarisatie? Wat zijn de maatschappelijke condities in termen van instituties en organisaties die de individuele veerkracht bevorderen of juist belemmeren?
  • Het gaat hier om duurzaamheid van nieuwe collectieve beelden en structuren van samenwerking met oog voor de huidige (super)diversiteit van cultuur, religie, geslacht, leeftijd en klasse
  • Wat is de rol van het maatschappelijk discours (publieke ruimte, beleid) in het stimuleren van een inclusieve samenleving die veerkrachtig genoeg om kan gaan met toenemende spanningen als gevolg van groeiende diversiteit?

Projecten en publicaties

  • Refugee Academy
  • Leergemeenschap Slotervaart

Contact
Prof. dr. Halleh Ghorashi (h.ghorashi@vu.nl)

Tilo HartmannTilo Hartmann, themaleider Veerkracht door communicatie, organisatie en interconnectedness

Nieuwe mediatechnologieën veranderen de wereld: onze maatschappij wordt in toenemende mate een netwerkmaatschappij en onze afhankelijkheid van media groeit. Heeft dit proces een positieve of schadelijke invloed op onze veerkracht? En hoe kunnen wij nieuwe mediatechnologieën inzetten om veerkracht te vergroten?

Het onderzoek
Interconnectedness, ofwel interactie tussen personen, groepen en organisaties, draagt effectief bij aan societal resilience. 'Resilient interconnectedness' geeft mensen de mogelijkheid om effectiever om te gaan met (soms abrupte) sociale veranderingen. De maatschappij ontwikkelt zich meer en meer naar een netwerkmaatschappij, en nieuwe technologieën en nieuwe media hebben grote veranderingen teweeg gebracht in communicatie- en organisatieprocessen.

Binnen het thema interconnectedness richten wij ons op de invloed die nieuwe mediatechnologieën zoals internet en sociale media hebben op interconnectedness. Hebben de maatschappij en individuen baat bij deze nieuwe mediatechnologieën of zijn deze juist schadelijk? En kunnen de nieuwe mediatechnologieën worden ingezet om gewenste maatschappelijke doelen te bereiken, zoals het creëren van een beter begrip van de wereld of een meer onderling vertrouwen?

Relevante onderzoeksvragen

  • Welke invloed hebben internet en toekomstige technologieën op het individu, organisaties en de maatschappij? Hoe verandert communicatie en de manier waarop wij relaties vormen?
  • Wat betekent het voor de veerkracht van de maatschappij als wij in toenemende mate teruggrijpen op online netwerken en virtuele media?
  • Hoe veranderen bestaande organisaties en organisatieprocessen als gevolg van nieuwe mediatechnologieën en nieuwe vormen van interconnectedness?

Projecten en publicaties

  • Website Understanding Polarization

Contact
Dr. Tilo Hartmann (t.hartmann@vu.nl)

Bianca Beersma
Bianca Beersma, themaleider Zorg en welzijn in een veerkrachtige samenleving

Welke factoren zijn binnen zorg en welzijn van belang voor individuele veerkracht? Hoe gaan organisaties om met de effecten van regelingen voor zorg en sociale zekerheid? Welk overheidsbeleid draagt bij aan individuele en maatschappelijke veerkracht in vormen van formele en informele participatie?

Het onderzoek
Societal resilience wordt binnen het domein van zorg en welzijn door een aantal factoren bedreigd. Onze maatschappelijke sociale structuur staat onder druk door toename van hulpbehoevenden als gevolg van veroudering, migratie en toegenomen armoede. Het aanbod van hulp en zorg staat zwaar onder druk en de overheid beweegt steeds meer in de richting van zelfredzaamheid. Hoe te komen tot een zodanige sociaal-maatschappelijke structuur dat een hoog niveau van sociale solidariteit en gelijke kansen om maatschappelijk te participeren behouden blijven?

Nieuwe technologieën in de zorg
Binnen het thema Zorg en welzijn onderzoeken wij onder welke condities burgers succesvol kunnen zijn in formele en informele vormen van participatie. In hoeverre zijn verschillen in kansen op opleiding, arbeidsmarktparticipatie, politieke en sociale participatie hierop van invloed? En wat is het gevolg voor gezondheid, welbevinden en de kwaliteit van leven? Een andere focus betreft het gebruik van nieuwe technologieën (bijvoorbeeld robots in de zorg) en de inzet van vrijwilligers door lokale organisaties. Ook kijken we naar de inzet van werkgevers en in hoeverre zij arbeidsparticipatie van specifieke groepen, zoals ouderen en gehandicapten, mogelijk maken. Tot slot onderzoeken wij welk sociaal beleid individuen en samenlevingen optimaal in staat stellen om te gaan met sociale risico's.

Relevante onderzoeksvragen

  • Individuele verschillen in arbeidsparticipatie, onderwijs, politieke en sociale participatie, informele zorgverlening; onder welke individuele en sociale randvoorwaarden slagen burgers erin formele en informele vormen van participatie te bewerkstelligen?
  • Wat zijn de effecten van nieuwe vormen van institutionele arrangementen met betrekking tot de arbeidsmarkt, zorg en sociale zekerheid?
  • Hoe kunnen nieuwe bestuursstructuren en organisatievormen bijdragen aan zorg en welzijn met oog voor een evenwichtige verdeling van verantwoordelijkheden, financiële systemen en samenwerkingsverbanden tussen overheid, de markt, ‘civil society’ en burgers?

Projecten en publicaties

Jonge mantelzorgers

  • Factsheet Gezondheid- en studieuitkomsten bij mantelzorgende studenten
  • Pilot-studie 'Wie zorgt voor degenen die zorgen'

Diversiteit in de zorg

  • Rapport 'Kleurrijke zorg'

Contact
Prof. dr. Bianca Beersma (b.beersma@vu.nl)