Dr. André Krouwel

Óf welvaart, óf democratie


Griekenland moest, gedwongen door ‘Merkozy’, afzien van een referendum in eigen land. Europa ondermijnt de nationale democratie, vindt politicoloog André Krouwel.

Dr. André KrouwelWas deze actie niet een moord op democratisch Europa?
"We hadden altijd al een groot democratisch probleem in Europa, omdat het beleid niet meer in de nationale parlementen wordt gemaakt, maar in Europa. Daama wordt het als een soort voldongen feit aan de landen opgelegd. Als je als minister met 27 landen afspraken hebt gemaakt, kun je daar eigenlijk niet meer op terugkomen. Daarmee is de beleidsverantwoording die politici aan hun nationale parlement moeten afleggen een wassen neus geworden . Dat is een oud probleem. Het verbieden van het referendum in Griekenland is een nieuw probleem.”

Wat is het nieuwe probleem?
"Het laat zien dat het een land nu zelfs verboden kan worden om aan de eigen bevolking toestemming te vragen voor bepaald beleid. Daarmee zijn de nationale regeringen de macht kwijt over hoe ze de zaken in hun land willen regelen. Griekenland werd voor de keuze gesteld: failliet gaan of doen wat we zeggen. Dat is geen keuze. Bevolkingen kunnen niets meer doen tegen de beslissingen die door een Europese top worden genomen. En niet eens door heel Europa gezamenlijk, maar door enkele landen die met geld komen. Daarmee ondermijnt de Europese beleidsvorming de nationaie democratie. “

Wat moeten we dan doen? Uit Europa stappen?
"Dat zou kunnen, maar dat brengt gigantische economische problemen met zich mee. Het is óf welvaart, óf democratie. Alleen uiterst links en rechts spreken zich duidelijk uit tegen Europa, zoals bij ons de SP en Wilders. Extreem rechts wil eruit omdat ze de nationale soevereiniteit willen bewaren. Extreem links omdat de EU de sociaie zekerheid zou ondermijnen: een Nederlandse werkgever kan bijvoorbeeld ook een goedkope Buigaar inhuren. Landen kunnen geen eigen loonbeleid meer voeren."

Maar ja, die partijen hebben niet genoeg stemmers om hun wil door te voeren.
"Extreem links en extreem rechts groeien hard, mede dankzij Europa. Daardoor kunnen de grote middenpartijen steeds moeilijker coalities vormen. Ze worden afhankelijk van die radicale partijen. Die blazen echter ook de EU niet op.”

Is het erg als wij een soort Verenigde Staten van Europa worden?
"De Verenigde Staten hebben in een grondwet helder vastgelegd hoe besluiten moeten worden genomen. In Europa zijn de pogingen om een duidelijke grondwet te maken, mislukt. Vervolgens noemen we het een verdrag en gaan toch door. Het probleem is dat niemand durft te zeggen hoe het eindstadium van Europa eruitziet. We bewegen ons langzaam verder in de richting van een Europese regering, maar dat wordt nooit expliciet bediscussieerd. Onze regering werkt daar zelf aan mee. Nederland heeft nu weer aangedrongen op een commissaris die ook nationale banken dingen op kan leggen. We rennen door een donkere tunnel en weten niet of er aan het eind een muur staat. En niemand durft het licht aan te doen. Maar even stoppen doen we ook niet."

Dus van u mogen ze de EU opheffen?
"Nee, ik ben een groot voorstander van Europa! Samenwerking is veel slimmer, vooral met het oog op de veiligheid. Maar de huidige vorm is zeer ondemocratisch en dat heeft grote risico's voor het draagvlak. De Europese besluitvorming moet simpeler, want nu weet niemand wie eigenlijk beslist. De gemiddelde burger weet al niet hoe de Nederlandse democratie werkt, laat staan de Europese. Neem bijvoorbeeld de COREPER, het diplomatencomité van permanente vertegenwoordigers, dat alIe beleidsbeslissingen voorbereidt. Waarschijnlijk weet nog geen vijf procent van de Nederianders dat het bestaat. Om een politiek project te laten slagen moet je de steun van de bevolking hebben. Het Europese politieke project is wat dat betreft dood."

Dit artikel verscheen in de rubriek 'De kwestie" in VU Magazine 2011#3 en is met instemming van de auteur en de geïnterviewde overgenomen.