Het Onverwoestbare Huis van Thorbecke

In 2015 vond de collegereeks Lessen voor de Democratie plaats. Deze reeks, georganiseerd door de Vereniging van Griffiers en de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) nam griffiers mee in ontwikkelingen binnen thema's als 'lokale autonomie', 'riskante politiek' en 'democratie en het volk'. 

De nieuwe collegereeks is geïnspireerd door het voornemen van de Eerste Kamer om samen met de Tweede Kamer een Staatscommissie Bezinning Parlementair Stelsel in het leven te roepen. Deze wens is onderbouwd met verschillende overwegingen. De burger zou de ambitie hebben om meer bij beleid en politiek betrokken te zijn. De Europese besluitvorming blijkt van toenemende betekenis. In het bijzonder van belang voor het lokale bestuur is de decentralisatie van taken. Daarnaast heeft de electorale volatiliteit steeds meer invloed op het parlementair stelsel, evenals de nog altijd groeiende omvang van de digitalisering en de social media. 

Tijdens de collegereeks Lessen voor de Democratie werd het parlementair stelsel regelmatig aangezien als een struikelblok van de gemeentelijke autonomie. Voldoende aanleiding om het ogenschijnlijk onverwoestbare Huis van Thorbecke eens aan een gedegen analyse te onderwerpen. Dat doen we tijdens de nieuwe collegereeks door de verschillende overwegingen voor de instelling van de staatscommissie langs te lopen.

Wat kunt u verwachten?

De collegereeks, Het Onverwoestbare Huis van Thorbecke, vindt plaats op de volgende woensdagen: 28 september, 12 en 26 oktober en 16 en 30 november van 17:00 tot 20:30 uur. Tijdens iedere bijeenkomst worden twee colleges van één uur gegeven. Zie bijgaand programma voor meer informatie. Nieuw dit jaar is dat de deelnemers van de collegereeks tijdens werkcolleges hun opgedane kennis uit kunnen diepen voor de eigen beroepspraktijk. Onder begeleiding van deskundige docenten reflecteren zij op hun werksituatie en ontwikkelen daarvoor passende ideeën. De werkcolleges zijn op vier woensdagmiddagen van 14:00-17:00 uur.

Voor elk van de vijf avonden geldt de volgende indeling: 

16:30 -­ 17:00 Inloop met koffie/thee
17:00 -­ 17:15 Opening met toelichting op de colleges
17:15 -­ 18:15 1e college en debat
18:15 -­ 19:00 Pauze met lichte maaltijd
19:00 -­ 19:45 2e college en debat
20:15 -­ 21:00 Napraten met koffie/thee

Van alle colleges wordt een verslag gemaakt. De verslagen worden gebundeld en na afloop aan de deelnemers gemaild. Alle colleges worden gegeven in het Hoofdgebouw van de VU.

Het programma

Woensdag 28 september 2016
Prof. dr. Ernst Hirsch Ballin
  • Hoogleraar Nederlands en Europees Constitutioneel Recht  (Universiteit van Tilburg)
  • Hoogleraar Mensenrechten (Universiteit van Amsterdam)
Prof. dr. Hirsch Ballin zal de collegereeks, het Onverwoestbare Huis van Thorbecke, in zijn volle breedte onder de aandacht brengen en proberen de rode draad op te pakken voor de voorgenomen bezinning op het Nederlands parlementair stelsel.
Prof. dr. Rudi Andeweg
  • Hoogleraar Empirische Politicologie (Universiteit Leiden)

Prof. dr. Rudi Andeweg is van mening dat de beoogde bezinning op het parlementair stelsel moet worden beperkt tot de bezinning op het tweekamerstelsel. Dat tweedekamerstelsel is overigens een door de architect zelf niet gewenste aanbouw van het 'onverwoestbare huis van Thorbecke'. Stort dat huis toch in als de aanbouw zou worden gesloopt? Als lid van de Kiesraad zal hij zich overigens terughoudend opstellen over het kiesstelsel en het kiesrecht.
Woensdag 12 oktober 2016
Prof. dr. Katrien Termeer
  • Hoogleraar Bestuurskunde (Universiteit Wageningen)
Prof. dr. Katrien Termeer onderzoekt bestuurlijke vernieuwingen die nodig zijn om grote maatschappelijke problemen op te lossen, zoals klimaatveranderingen, duurzame landbouw en voedselzekerheid. Waar moeten bestuurlijke arrangementen aan voldoen om met complexe problemen te kunnen omgaan? Wat zijn vanuit dat perspectief de kansen en zwakten van vernieuwingen van het parlementair stelsel? Hoe kunnen andere (door deelnemers ingebrachte) voorbeelden van bestuurlijke vernieuwing het vermogen om betekenisvol te werken aan complexe problemen versterken?
Prof. dr. Solke Munneke
  • Hoogleraar Staatsrecht (Rijksuniversiteit Groningen)
Prof. dr. Solke Munneke zal de decentralisaties van de laatste jaren plaatsen in het staatsrechtelijke perspectief en bespreken welke ruimte voor innovatie daarin mogelijk is en onder welke condities.
Woensdag 26 oktober 2016
Prof. dr. Jan Monsma
  • Bijzonder hoogleraar Heffingen van Lokale Overheden (Erasmus Universiteit)
  • Directeur van het Erasmus Studiecentrum voor Belastingen van Lokale overheden (ESBL)
  • Afdelingsvoorzitter belastingrecht in het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
De laatste jaren is de omvang van de lokale belastingen fors toegenomen. Toch beklagen lokale politici zich nog steeds over een gebrek aan autonome beslisruimte en associëren deze klacht met een gebrek aan eigen 3 financiële middelen. Is die klacht terecht en moeten de ‘gouden’ teugels van de rijksoverheid losser worden gelaten?
Prof. dr. Margo Trappenburg
  • Bijzonder hoogleraar Grondslagen van het Maatschappelijk Werk (Universiteit voor Humanistiek)
  • Universitair hoofddocent Bestuurs- en Organisatiewetenschap (Universiteit Utrecht)
Prof. dr. Margo Trappenburg vraagt zich af wat het IKEA-­effect zou moeten zijn op het parlementair stelsel. Anders gezegd: Wat betekenen de lokalisering van het sociale beleid en de uitbreiding van de verantwoordelijkheid van de burger (ingevolge de principes van de participatiesamenleving) voor de bestuurlijke verhoudingen? Hoe ontstaat politieke co-­creatie vanuit de basis?
Woensdag 16 november 2016
Prof. dr. Remieg Aerts
  • Hoogleraar Politieke Geschiedenis (Radboud Universiteit)
Prof. dr. Remieg Aerts is gespecialiseerd in de Nederlandse en West-­‐Europese politieke geschiedenis sinds 1750. Rond de tijd van dit college verschijnt van zijn hand een ‘modern wetenschappelijke biografie over J.R. Thorbecke’. Hoe ‘onverwoestbaar’ zou Thorbecke zelf zijn politieke ‘huis’ hebben gezien?
Prof. dr. Taco Brandsen
  • Hoogleraar Bestuurskunde (Radboud Universiteit)
In de 19e eeuw was één man in staat om de toekomst van het parlementaire stelsel te dicteren. Toegegeven, hij had het politieke tij mee. Maar hoe zou dat stelsel er moeten uitzien in een tijd waarin crafting communities door co-creatie en co-­productie de macht van het parlement dreigen uit te hollen? Of schept juist het parlement het draagvlak voor die nieuwe communities?
Woensdag 30 november 2016
Prof. dr. Monique Leyenaar
  • Hoogleraar Vergelijkende Politicologie (Radboud Universiteit)
Parlementen, politieke organen meer in algemene zin, worden bevolkt door mensen. Maakt het voor het functioneren daarvan nog uit wie die mensen zijn? Nu de kritiek op politieke kliekvorming aanzwelt, vormt loting van onze volksvertegenwoordigers een reëel alternatief? Zou de gemeenteraad bijvoorbeeld vaker burgerjury's moeten inzetten? En steeds vaker zien wij een paritair samengesteld kabinet met ongeveer evenveel vrouwelijke als mannelijke ministers. Maakt het aandeel van vrouwelijke ministers, of een vrouwelijke premier, nog wat uit?
Prof. dr. Rinus van Schendelen
  • Hoogleraar Politieke Wetenschappen (Erasmus Universiteit)
Prof. dr. Rinus van Schendelen sluit de collegereeks af met een college over de complexe en veelzijdige relatie tussen ‘Europa’ en ‘het lokale bestuur’. Versterken de Europese besluitvorming en het Europese beleid de lokale autonomie ten koste van de nationale politiek? Ook zonder formele Europese (of nationale) besluitvorming werkt Europa door op lokaal niveau via horizontale keteneffecten, faciliteiten, subsidies e.d. Aan de andere kant vervlecht ‘Den Haag’ haar ‘nationale belangen’ van macht en budget in Europese besluitvorming en beleid, ten nadele van privaat en lokaal niveau.

Praktische informatie

Voor vragen kunt u terecht bij 'Contact en algemene informatie'.